ISDS: Hoe bedrijven landen aanklagen (en waarom ze dat doen)

Verhalen over ISDS

Bedrijven die landen mogen aanklagen, zonder tussenkomst van de rechter? Het kan, in de wereld van investeringsarbitrage, oftewel ISDS. Claims worden behandeld door een panel van commerciële arbiters, die hoge boetes mogen uitdelen.

Effectief, vinden veel advocaten. Maar wie controleert de arbiters? En hoe ver reikt hun macht over de (vaak arme) landen?

Om deze vragen te kunnen beantwoorden, hebben we een unieke kaart gemaakt met daarop alle ISDS-zaken die ooit zijn gevoerd. Hieronder presenteren we bovendien verschillende verhalen, om te zien hoe deze verborgen wereld er in de praktijk uitziet.

Hoe klaag je een land aan?

Het Hooggerechtshof in de VS (geen hof voor arbitrage) voor ISDS

ISDS is een manier om een geschil te beslechten via arbitrage, een soort geprivatiseerde rechtbank. Investeerders kunnen daarvoor kiezen als ze zich oneerlijk behandeld voelen door een staat. Maar hoe werkt ISDS eigenlijk? Met andere woorden: wat en wie heb je nodig om een staat aan te klagen? Verder lezen →

De geschiedenis van ISDS in 1 minuut (video)


De geschiedenis van ISDS begon met een garnalenboer

Arbitrage tussen investeerders en staten (ISDS) bestaat al een tijdje, maar de laatste jaren is het aantal zaken explosief toegenomen. Bekijk hier hoe ISDS de wereld veroverde, in 1 minuut.
Verder lezen →
Terug naar boven.

Nederland is spil in de wereld van ISDS

Brievenbussen van brievenbusfirma's op de Zuidas in Amsterdam

Gaan Amerikaanse bedrijven massaal Nederland aanklagen als vrijhandelsverdrag TTIP er komt? Via het meest omstreden onderdeel ISDS, Investor State Dispute Settlement, zou dat kunnen. Maar ISDS is niet nieuw, het bestaat al decennia. En wat blijkt? Nederland is claimland nummer 1. Brievenbusmaatschappijen maken op grote schaal gebruik van Nederlandse verdragen.
Verder lezen →
Terug naar boven.

Hoe kun je onze ISDS-database gebruiken?

note
Ben je een journalist, activist, advocaat of gewoon geïnteresseerd in investeringsarbitrage (ook bekend als ISDS)? Gebruik onze interactive kaart en onze database voor verder onderzoek.
Read more →
Terug naar boven.

Longread: Wie zijn de mannen achter ISDS?


Wie is wie in de ISDS-industrie? Vooral blanke mannen uit Europa en Amerika zijn actief

Wie is wie in de wereld van ISDS? Advocaten, arbiters, wetenschappers, beleggers: welke rollen spelen zij precies? Is het erg dat het bijna alleen maar blanke mannen uit Europa en Noord-Amerika zijn? Een kijkje in de verborgen wereld van investeringsarbitrage.
Verder lezen →
Terug naar boven.

Hoe een Amerikaanse mijnbouwer via Nederland onder de Indonesische wet uitkomt

De Batu Hijau kopermijn op het Indonesische eiland Sumbawa, eigendom van Amerikaans mijnbedrijf Newmont

Indonesië heeft het uitgemaakt met Nederland. Begin 2014 zegde het land een verdrag met Nederland voor onderlinge bescherming van investeerders op. Maar hoe kon een Amerikaans mijnbedrijf de Indonesische staat een paar maanden later dan toch aanklagen met datzelfde verdrag in de hand? Zo verzetten ontwikkelingslanden (door schade en schande wijs geworden) zich tegen ISDS.
Verder lezen →
Terug naar boven.

Hoe oliefirma’s ISDS gebruiken om Venezuela te straffen

Topmannen van ExxonMobil, Chevron, ConocoPhillips, Shell en BP bijeen in het Congres (2010).

Toen Venezuela in 2006 besloot om een deel van de oliebusiness in staatshanden over te brengen, gingen de meeste bedrijven voor een fiks bedrag akkoord. Behalve twee. Dat waren Mobil – nu gefuseerd met Exxon – en Conoco-Phillips. Ze waren net op tijd Nederlands geworden en dienden op basis van een Nederlands verdrag een claim in tegen de staat. Hun eis: 42 miljard dollar. In deze casussen komt alles wat volgens critici mis is met ISDS samen.
Verder lezen →
Terug naar boven.

Hoe Uganda de eerste claim tegen zich krijgt

 De minister van Financiën uit Uganda, Ezra Suruma, houdt in 2006 vast de koffer met de nationale begroting van dat jaar vast. In 2006 werd er voor het eerst olie gevonden in Uganda.

Uganda kreeg dit jaar voor het eerst een ISDS-claim voor de kiezen. De Franse oliemaatschappij Total is het niet eens met de belasting die het moet betalen voor de overname van een olieveld. Dankzij het Nederlandse investeringsverdrag met Uganda heeft Total – dat zich heeft omgetoverd tot Hollandse firma – een serieuze kans om onder de belasting uit te komen.
Verder lezen →
Terug naar boven.

Gieren boven Griekenland

Vautour fauve / Griffon Vulture, © Photo door Jean-Jacques Boujot via Flickr Creative Commons (cropped)
Het is 3 mei 2013 als in de Amerikaanse hoofdstad Washington DC een aanklacht binnenkomt bij het International Centre for Settlement of Investment Disputes (ICSID) van de Wereldbank. De Slowaakse Poštová Bank wil het armlastige Griekenland voor een tribunaal slepen. En wel voor maatregelen die het land een jaar eerder nam om een nationaal bankroet ten tweede male te voorkomen. Deze geschiedenis laat zien hoe gevaarlijk ISDS kan zijn in tijden van crisis.
Verder lezen →
Terug naar boven.

Kaart

Database

Over ons

Er wordt veel beweerd over investeringsarbitrage, oftewel ISDS, zowel door voorstanders als tegenstanders. Maar een duidelijk overzicht van welke claims er werkelijk worden gedaan, en tot welke boetes die leiden, is bijna niet te krijgen. Daarom hebben wij dit project opgezet. Het doel: de wereld van ISDS in kaart brengen, in cijfers en in verhalen. Daarbij willen we dieper ingaan op een paar van de zaken, om te zien wat het betekent voor ontwikkelingslanden.

Het onderzoek wordt gesteund door het Innovation in Development Reporting Grant-programma van het European Journalism Centre, mogelijk gemaakt door de Bill & Melinda Gates Foundation. Partners zijn De Groene Amsterdammer, OneWorld en Inter Press Service. Lees hier de beschrijving van het project.

Het onderzoek is gedaan door de journalisten Frank Mulder en Eva Schram. Dataonderzoek door Adriana Homolova. Aanvullend veldonderzoek is gedaan door Edward Ronald Sekyewa in Uganda en Mitchell van de Klundert in Genève.

De lijst met arbitragezaken is gebaseerd op een lijst van UNCTAD (eind 2014), aangevuld met zaken die door IAReporter na die tijd (tot augustus 2015) zijn onthuld. Details over al deze zaken hebben we uit de IAReporter, databases van academici, websites van arbitrage-instellingen, een archiefkopie van een oude UNCTAD-website, een lijst van een advocaat, een lijst van een Poolse ambtenaar die we in een niet-beveiligde map vonden, een academisch archief met alle openbare documenten over arbitrage (Italaw), nieuwsberichten van een juridische website, een onderzoek van een Amerikaanse ngo, en verschillende jaaroverzichten van het tijdschrift The American Lawyer. Daarnaast hebben we vier maanden lang gesproken met arbiters, advocaten, beleggers, academici en ambtenaren, inclusief vertegenwoordigers van landen die zich benadeeld voelen, zoals Venezuela, Zuid-Afrika en Indonesië.

Onze artikelen zijn gepubliceerd door De Groene Amsterdammer, Oneworld, Inter Press Service, The New Internationalist, Der Spiegel Online, Basta Magazine France en nog meer media, in verschillende talen. Voor de volledige lijst publicaties, zie hier.

Ons onderzoek is genomineerd voor de Loep 2016, de jaarlijkse prijs voor onderzoeksjournalisten.

⋯ ⋯ ⋯

OneworldDe Groene AmsterdammerEuropean Journalism Centre